czwartek, 29 grudnia 2011

Collegium Maius w Krakowie

W 1364 roku król Kazimierz Wielki powołał Akademię Krakowską. Pierwsze wykłady odbywały się na Wzgórzu Wawelskim. Po sześciu latach król umarł, nie zdążywszy wcześniej uporządkować spraw związanych z lokalizacją nowej uczelni. Po jego śmierci uczelnia podupadła. Jego następczyni Królowa Jadwiga, świadoma wagi istnienia w Polsce wyższej uczelni, przekazała cały swój osobisty majątek na odbudowę Akademii.


Król Władysław Jagiełło wykupił narożną kamienicę (róg ul. św. Anny i Jagiellońskiej) i w lipcu 1400 roku odbył się tu pierwszy wykład.
Około 1430 roku powstała Izba Wspólna (Stuba Communis). Początkowo budynki wchodzące w skład Collegium Maius były rozrzucone. Do scalenia ich doszło po pożarach w tej części dzielnicy. Najstarszą częścią Collegium Maius jest część narożna z typowym gotyckim szczytem.
Na dziedzińcu znajdują się filary zdobione kryształowo – sklepienie kryształowe jest jednym z najpiękniejszych w okresie gotyku. Na pierwszym piętrze wejście do dawnej biblioteki jest ozdobione najpiękniejszym gotyckim portalem i nazywane jest Złotą Bramą (Aurea Porta).
Nad portalem znajduje się zegar z 1460 roku (w tym roku powstała jego pierwsza wersja), który w kolejnych latach był odnawiany. O godzinie 11, 13 i 15 z zegara przy wtórze melodii Gaudeamus Igitur wyłaniają się figury osób związanych z Akademią: Królowej Jadwigi, Władysława Jagiełły, św. Jana Kantego, Hugona Kołłątaja, Stanisława ze Skalbmierza, pedela.
Na uwagę zasługuje też płyta fundacyjna ukazująca Zbigniewa Oleśnickiego; ufundował on Bursę Jerozolimską, która nie przetrwała do naszych czasów.

We wnętrzach Collegium Maius znajduje się obecnie Muzeum UJ.

Pomieszczenie, w którym znajduje się biblioteka, pochodzi z początku XVI wieku. W 1940 roku zbiory biblioteczne zostały przeniesione do innej siedziby. Jeden raz w miesiącu obraduje tu Senat obecnego UJ.

W Skarbcu znajduje się złoty globus z początku XVI wieku, jedyny w tamtych czasach na świecie, na którym zaznaczono nowy ląd Amerykę. Jest też np. berło Królowej Jadwigi, Zbigniewa Oleśnickiego, stół Jana III Sobieskiego – który był studentem Uniwersytetu. W drugiej części Skarbca znajdują się elementy sztuki sakralnej, a także m.in. renesansowe łyżki, barokowe kufle; jest też puchar Kazimierza Jagiellończyka. Do współczesnych darów należą: Oskar Andrzeja Wajdy, Nobel Wisławy Szymborskiej, medal olimpijski Korzeniowskiego.

Do zwiedzania są udostępnione dwa pokoje mieszkalne dawnych profesorów UJ.

W Auli Jagiellońskiej znajdują się portrety m.in. królów polskich, rektorów, sławnych absolwentów, np. Mikołaja Kopernika, Jana Pawła II.


Refektarz (Izba Wspólna):

Pokoje profesorskie:

Skarbiec:


Aula Jagiellońska:


poniedziałek, 19 grudnia 2011

Wiersz o zimie i Bożym Narodzeniu: Zima i Święta

Zima i Święta

Świat w srebrzystych falbankach,
dzieci jeżdżą na sankach.
Bieluteńka pierzynka
i świąteczna choinka.

Dzieci lepią bałwanka.
Drzewa w srebrnych piżamkach
- w białych darach od Zimy -
będą piękne sny śniły.

Dom nasz w białej koszulce
płynie lekko na chmurce,
nadsłuchuje wśród ciszy:
płacz Dzieciątka... czy słyszysz?

sobota, 17 grudnia 2011

Wiersz o zimie dla dzieci: Zimowy sen

Zimowy sen

Jadę białymi saniami w śniegu,
w srebrzystobiałym mrozie,
wyruszam w zimową podróż
po kryształowej drodze.

Mijam zmarznięte bory
i ośnieżone gór szczyty,
kryształy zmarzniętych jezior
i ogród śniegiem okryty.

Śnieg bieli się bezustannie,
wszystko śniegiem przyprószone,
białym puszystym szalem
sady i łąki otulone.

Śnieg mnie otula miękko
w cichej, srebrnej krainie.
Zasypiam w puszystym śniegu,
śnię o srebrzystej zimie.





poniedziałek, 12 grudnia 2011

Jan Matejko

Jego dokładna data urodzin nie jest znana; urodził się między czerwcem a lipcem 1838 roku jako dziewiąte z jedenastu dzieci. Ojciec Franciszek był Czechem o nazwisku Matiejka (był nauczycielem muzyki), a matka Joanna pochodziła z rodziny Rossbergów z Saksonii (pochodzenia ewngelickiego); jej ojciec był siodlarzem. Rodzice wzięli ślub w Krakowie w kościele św. Krzyża; tu też był chrzczony Jan Matejko. Mieszkali przy ul. Floriańskiej 44.

W młodym wieku stracił matkę; dzieckiem zajmowała się siostra matki. Ojciec był bardzo surowy w sprawach wychowania i nie chciał się zgodzić na naukę malarstwa. Jan chodził do szkoły podstawowej przy kościele św. Barbary, a potem do gimnazjum św. Anny. Niestety nie był dobrym uczniem; nie dostał promocji do 3 klasy i całkowicie zakończył naukę. W rodzinie zauważono jego talent malarski, jednak ojciec nie chciał się zgodzić na naukę malarstwa. Za namową starszego brata ojciec jednak zgodził się na umieszczenie go w charakterze ucznia w pracowni malarskiej Stattlera przy ul. Kopernika. Był bardzo niski, wątłego zdrowia, dlatego też nie wziął udziału w powstaniu styczniowym. Dwaj jego bracia walczyli, a jeden z nich zginął w powstaniu.

Ożenił się z Teodorą z Giebułtowskich; długo o nią zabiegał, była piękną kobietą. Ślub wzięli w kościele Karmelitów na Piasku i zamieszkali na ul. Krupniczej zaraz za Bagatelą. Mieli pięcioro dzieci, jedna z córek zmarła krótko po urodzeniu; wszystkie urodziły się na ul. Krupniczej. Były to dwie dziewczynki: Helena i Beata oraz dwóch synów: Tadeusz i Jerzy. Później przeprowadzili się na ul. Floriańską 44; była to kamienica po jego rodzicach, którą odkupił od rodziny; nazywana też jest „Pod Trzema Gębami (Pyskami)”; tę nazwę jednoznacznie kojarzono z żoną mistrza. Niestety opinia o żonie Teodorze nie jest dobra; może dlatego m.in., że w złym świetle opisywał ją sekretarz Matejki Gorzkowski, który jej bardzo nie lubił. Była ona chora psychicznie, przebywała nawet z tego powodu w szpitalu. Ich małżeństwo uchodzi za nieudane, choć było w nim wiele dobrych chwil, jak np. wyjazd do Wenecji. Matejko namalował kilka portretów żony, np. w stroju ślubnym. Na obrazie „Zygmunt August z Barbarą Radziwiłłówną” zamieścił portret swój i żony.
Poniżej Dom pod Trzema Pyskami, w którym Matejko spędził dzieciństwo; potem mieszkał tu ze swoją rodziną.
Dworek w Krzesławicach kupił za honorarium otrzymane za kolejne dzieło.
Poniżej dworek Jana Matejki w Krzesławicach.
Jego mistrzem był Kornel Stattler, malarz historyczny, u którego pobierał nauki.

Matejko był bardzo ceniony przez Krakowian, dlatego Plac Matejki został tak nazwany jeszcze za jego życia. W 1873 roku został dyrektorem Szkoły Sztuk Pięknych, która jeszcze za jego życia została nazwana Akademią. Był konserwatywnym dyrektorem, kładł duży nacisk na historyzm. Był przeciwnikiem malowania pejzaży. Krąży nawet anegdota na ten temat: Matejko jako dyrektor często chodził po pracowniach studentów; jeden ze studentów namalował drogę, drzewo. Gdzie tu historyzm? - pyta Matejko. To droga do Ojcowa, którą uciekał Łokietek – odparł uczeń.

Matejko był perfekcjonistą, miał szkicowniki, podobnie jak później jego uczeń Wyspiański. Malował upadki Polski i tryumfy, żeby pokazać rodakom, że Polska potrafiła wydźwignąć się z upadków. Obrazy malował w Akademii, Sukiennicach i w innych miejscach, ponieważ w domu miał małą pracownię. Namalował około 320 obrazów olejnych, w tym portrety. Był tytanem pracy. Obrazem, który zaistniał jako pierwszy było „Kazanie Skargi”. Za swoje zasługi otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Hołd pruski
Ważnym miejscem jest Kościół Mariacki, który władze miasta postanowiły odnowić. Matejko wziął udział w konkursie, jednak władze miasta sceptycznie traktowały Matejkę, który był przecież malarzem historycznym. Jednak kiedy oświadczył, że za darmo wykona polichromię kościoła, władze się zgodziły. Polichromia nawiązuje do wezwania kościoła NMP: anioły, tęcza, niebo z gwiazdami – płatkami śniegu, herby mieszczan. Jego uczniowie potem wzorowali się na nim, podejmując się podobnych prac. Tetmajer wykonał polichromię w katedrze wawelskiej, Wyspiański u Franciszkanów.

Na Wawelu znajduje się srebrna tablica – pomniejszona kopia obrazu „Jan III Sobieski pod Wiedniem”. Matejko miał np. koncepcje witraży na Wawelu, które nie zostały nigdy zrealizowane.

W Watykanie znajduje się jego obraz „Jan III Sobieski po bitwie pod Wiedniem”, który podarował ówczesnemu papieżowi, aby przypomnieć, jak ważną rolę w historii odegrali Polacy.

Ważne wydarzenie jest związane z placem św. Ducha. Pod koniec 19 wieku władze miasta postanowiły zbudować nowy teatr; długo zastanawiano się nad miejscem nowego teatru. Wybrano podupadłe budynki zakonu duchaków; uważano, że to jest dobre miejsce. Matejko, który był już wtedy uznanym malarzem, prosił, żeby zachować te zabudowania, pisał listy do władz miasta. Jednak w 1887 roku zaczęto burzyć zabudowania. Matejko zaofiarował się ratować kościół św. Ducha i odbudować go własnym sumptem; planował stworzyć w nim pracownię. Władze miasta nie chciały przeciwstawić się Matejce – uznanemu artyście wprost, dlatego kościół został zburzony potajemnie w nocy.

Matejko obraził się na władze miejskie, oddał honorowe obywatelstwo. Jednak w październiku 1893 pojawił się na otwarciu Teatru Słowackiego; było to jego ostatnie publiczne wystąpienie, ponieważ 1 listopada tego samego roku zmarł na chorobę wrzodową.

Pogrzeb odbył się 7 listopada, była to wielka uroczystość na Rynku. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. Nie chciał być pochowany na Skałce, ponieważ tam został pochowany Ignacy Kraszewski, a Matejko za życia był z nim w wielkim sporze. W ostateczności został pochowany na Cmentarzu Rakowickim - na rozstaju dróg (takie było jego życzenie).

7 listopada 1893 roku, zaraz po Jego śmierci, założono komitet, który wykupił kamienicę Matejki od rodziny i stworzył w niej muzeum upamiętniające wielkiego artystę.

sobota, 3 grudnia 2011

Wiersz ortograficzny z u i ó - Kulturalne rady

Kulturalne rady

Wyślij przyjaciółce pocztówkę z podróży,
Muzykuj, nurkuj, twórz oraz poszukuj,
Bądź dumny i cudowny, ale nie potulny,
zupę ogórkową ugotować spróbuj.

Utrzymuj w porządku pokój, biurko, półki,
Kiedy głupio coś robisz, postukaj się w główkę,
Zaprzyjaźnij się w parku z rudą wiewióreczką,
umów się z drużyną na grę w koszykówkę.

Szanuj zawód górników, hutników oraz taksówkarzy,
Słuchaj pięknego głosu sówek i kukułek,
smukłych żurawi, wróbli oraz sójek,
przepiórek, puchaczy i zwinnych jaskółek.

Nie spóźniaj się nigdy ani minutki,
Miej schludną fryzurę, noś czyste koszulki,
Bądź sumienny, twórczy oraz punktualny,
I pracuj z ochotą jak mrówki i pszczółki.

Twórz piękne rysunki, urocze laurki,
Nie żuj gumy do żucia, gdy masz garniturek,
Zachowuj się kulturalnie na podwórku wujka,
Dbaj, żeby nie był brudny twój szkolny mundurek.

Nie zasmucaj się, proszę, złą dwójką z rachunków,
Kup sobie smaczne cukiereczki krówki,
Nie nazwij córki króla przypadkiem królową,
Wybierz się na pustynne i górskie wędrówki.

Te rady są żartobliwe,
pozostań więc w dobrym humorze,
nie traktuj ich bardzo poważnie,
choć któraś przyda się może.


Ten wiersz można oczywiście potraktować jako dyktando ortograficzne 💛💛💛
Zapraszam do przeczytania innych wierszy ortograficznych z ż i rz, z ó i u oraz h i ch we wcześniejszych postach.




piątek, 25 listopada 2011

Cmentarz kalwiński w Łuczanowicach

Od XVI do XIX wieku wieś Łuczanowice (obecnie należąca do krakowskiej dzielnicy Nowa Huta) należała do rodziny Żeleńskich z Żelanki.
Żeleńscy początkowo przystali do braci polskich, a potem zostali kalwinami mocno propagującymi nową wiarę. Od 1591 roku we dworze w Łuczanowicach odbywały się w kaplicy nabożeństwa protestanckie. W 1636 roku odbył się zjazd dysydentów religijnych wyznania augsburskiego i kalwińskiego, na którym zawarto unię.

Gminę w Łuczanowicach zamknięto wyrokiem trybunalskim w 1687 roku, jednak nabożeństwa dalej się odbywały, lecz nieoficjalnie. Była to jedyna protestancka kaplica w okolicy, która zachowała się dzięki temu, że była poza Krakowem. W Krakowie wszystkie kaplice i kościoły protestanckie zamknięto. 

W 1787 roku Marcjan Żeleński zbudował nowy dwór i założył kalwiński cmentarz na wzgórzu, gdzie pochował szczątki swoich przodków.


Po wojnie cmentarz stopniowo ulegał dewastacji. Został odrestaurowany w 1993 roku dzięki staraniom krakowskiego zboru ewangelickiego przy ul. Grodzkiej.

Nagrobków było oczywiście więcej, lecz zostały zniszczone.
Obecnie cmentarz jest miejscem wrześniowych nabożeństw ekumenicznych.

piątek, 18 listopada 2011

Kopiec Wandy

Kim była Wanda? Według naszych najstarszych polskich kronikarzy była normalną, jak na tamte czasy władczynią, która walczyła w obronie swych ziem, odpierała ataki Germanów i innych obcych państw, żyła długo i szczęśliwie.

Według Galla Anonima była córką Kraka, który był Czechem. Miał on trzy córki. Każda z nich była założycielką jakiegoś miasta. Wanda założyła Kraków, a jej dwie siostry były założycielkami Pragi i Kłodzka.

Wątek melodramatyczny związany z jej śmiercią, utonięciem, by nie wyjść za mąż za Niemca, pojawia się dużo później.

Kopiec Wandy jest starszy od Kopca Krakusa o 2500 lat. Obok niego płynęła kiedyś Wisła. W czasach Chrystusa istniała tu celtycka osada.

Pomnik znajdujący się na szczycie kopca został zaprojektowany przez Jana Matejkę.

piątek, 11 listopada 2011

Wiersz ortograficzny z h i ch - Rady z humorem

Rady z humorem

Chodź boso po piachu i chlupocz się w morzu,
Działaj chyżo, z ochotą, ale nie z pośpiechem,
Unikaj harmidru, horrorów, hałasu,
Zachwycaj się dźwięcznym i huczącym echem.

Nie zniechęcaj się pechem oraz błahostkami,
Nie bądź hardy, zuchwały, a także nachalny,
Wędruj piechotą aż po sam horyzont,
Nie chadzaj po górach, kiedy wieje halny.

Bądź hoży, hojny oraz honorowy,
Kochaj chochliki, ropuchy i chrząszcze,
Puchacze i charty, i hipopotamy,
Liska chytruska, muchy, chrabąszcze.

Zażywaj ruchu, harców, hulanek,
Hoduj puchatego, cichego chomika,
Uśmiechaj się, chichocz, bądź w dobrym humorze,
Nie jeździj hulajnogą po miejskich chodnikach.

Wąchaj hiacynty, hortensje i chabry,
Chwal zuchy, chwatów oraz bohaterów,
Zaniechaj westchnień, chandr, a także strachu,
Pokochaj swoje cechy charakteru.

Te rady są żartobliwe,
pozostań więc w dobrym humorze,
nie traktuj ich bardzo poważnie,
choć któraś przyda się może.



Ten wiersz można oczywiście potraktować jako dyktando ortograficzne 😃😃😃

Zapraszam do przeczytania innych wierszy ortograficznych z ż i rz, z ó i u oraz h i ch we wcześniejszych postach.




piątek, 4 listopada 2011

Dwór Badenich w Wadowie (część pierwsza)

W 1874 roku wieś Wadów kupił Józef  Badeni wraz z żoną Heleną z Wężyków. To właśnie Badeni kazał wybudować dwór według projektu Antoniego Łuszczkiewicza; dwór w stylu klasycystycznym zachował się do czasów obecnych razem z przyległym parkiem.
W 1882 roku właścicielami Wadowa zostali Helena (primo voto Badeniowa) i Kazimierz Morawscy. W 1892 roku dwór i wieś przeszły w ręce Kazimierza Morawskiego seniora i Kazimierza Mariana Morawskiego, a w 1930 wieś wraz dworem stała się własnością Zofii Kulinowskiej.
Nad głównym wejściem znajduje się zawołanie (napis) „Z darów bożych”. Dawniej dwory często miały podobne zawołania.
Dwór przetrwał w dobrym stanie do czasów kapitalizmu, ponieważ znajdowało się w nim przedszkole. Po usunięciu przedszkola rozpoczęło się jego stopniowe podupadanie.

piątek, 28 października 2011

Dwór w Branicach (siedziba Muzeum Archeologicznego)

Dwór klasycystyczny z początku XIX wieku, znajdujący się w Branicach, został wystawiony przez rodzinę Badenich, która odziedziczyła stary dworek po Branickich. Ostatni z rodu Branickich Klemens Branicki (mieszkał w Białymstoku) zmarł w końcu XVIII wieku.
Stary dwór (zbudowany przez Branickich), niechciany przez nowych właścicieli Badenich, stał się składem niepotrzebnych rzeczy – stąd jego nazwa: Lamus. Jest to trójkondygnacyjny budynek, kwadratowy, w stylu późnorenesansowym, zbudowany na przełomie XVI i XVII wieku.
Na pierwszym piętrze zachował się piękny kominek oraz portal z herbem Gryf, które zostały wykonane według projektu Santi Gucciego w stylu manierystycznym; są ozdobione bogatą dekoracją roślinną i figuralną. 
Obecnie mieści się w nim wystawa Muzeum Archeologicznego, na którą składa się ekspozycja ceramiki oraz dwa groby z okresu neolitu.
Magazyn Muzeum Archeologicznego jest jednym z najnowocześniejszych w Polsce i Europie. Znajdujące się w nim materiały pochodzą tylko z terenów Nowej Huty. Podstawowym materiałem jest ceramika – naczynia sklejane z wielu skorup. W magazynie znajduje się około 2 tysiące zrekonstruowanych naczyń. Pojedyncze skorupy są przechowywane w kartonowych pudłach; jest ich 1 lub 2 miliony.
Tereny Nowej Huty to były ziemie bardzo dobrego urodzaju; ilość dni wegetatywnych była tu bardzo duża, co również miało wpływ na plony. Wszystkie ważne wydarzenia zachodzące na świecie miały miejsce również na terenach Nowej Huty. Przykładem może być rytuał pogrzebowy – całopalenie, oraz rozprzestrzenianie się na świecie plemion celtyckich, które osiadły również na tych terenach.